نمونه های آلودگی آب در جهان بسیار زیاد است.از نمونه های اخیر آن می توان به نشت حدود 60 هزار گالن مواد نفتی در  سواحل جنوبی شیلی در سال 2007 که  دچار سانحه شده و غرق گردید و بدین‌ترتیب، با نشت محموله‌ی خطرناکش به آبهای اقیانوس، یک فاجعه بزرگ زیست‌محیطی را رقم زد؛ فاجعه‌ای که به دلیل ماهیتش رنگ و بویی رمانتیک هم به خود گرفت و ابعاد رسانه‌ای گسترده‌تری یافت!به این دلیل که ۲۵۰۰ پنگوئن که در راه رسیدن به مناطق جفت‌گیری خود در قطب جنوب هستند، در معرض خطر آلوده‌شدن توسط کشتی مزبور قرار گرفته‌اند . البته ابعاد فاجعه تنها به همین تأخیر رمانتیک محدود نشده و به گفته‌ی یکی دیگر از مسئولان مؤسسه قطب جنوب در شیلی: «نشت نفت به دیگر موجودات این منطقه نیز می‌تواند آسیب جدی وارد سازد. از جمله به شیرهای دریایی، پرندگان دریایی و همچنین ماهی‌ها، میگوها، جلبک‌ها و کلونی‌های پلانکتون (که بخش اصلی زنجیره‌ی غذایی به شمار می‌روند).

در ایران نیز متاسفانه موارد زیادی از آلودگی آب داریم.آلودگی نیتراتی آبخوان های دشت تهران،دشت کرج و دشت مشهد در پی مصرف بی رویه کودهای نیتراته در کشور بیش از سایر موارد مورد توجه هست. توجه داشته باشیم که این آلودگی همبستگی معنی داری با افزایش سرطان های معده و روده  در کشور دارد.همچنین اخبار مربوط به آلودگی دو رودخانه مهم کشور یعنی زاینده رود و اهواز در مجاورت کلانشهرهای اصفهان و آبادان نگرانی هایی را باعث شده است.توجه داشته باشیم که با توجه به کمبود منابع آبی در کشور  آلودگی در کنار سیستم ناکارآمد مدیریت آب و فاضلاب سهم بسیاری از این آب قابل استفاده را از بین می برد.

در حال حاضر خاك تهران بشدت آلوده است، با توجه به خاصيت جذب عناصر، بخصوص عناصر سنگين خاك، فلزات سنگين همچون سرب، كادميوم، سلنيوم و... كه در كلوئيدهاي خاك ذخيره مي شوند، بسيار خطرناك هستند و با ورود به چرخه غذايي زيانهاي جبران ناپذيري را به جاي مي گذارند. از سوي ديگرآلاينده هاي شهري كه باعث آلودگي هوا مي شوند، پس از بارندگي جذب خاك مي شوند و منابع آبهاي زيرزميني و خاك را آلوده مي كنند.3 ميليون خودرو موجود در تهران از يك سو با توليد مونوكسيد كربن هوا را آلوده مي كنند و از سوي ديگر روغن، براده هاي لاستيك و لنت هاي ترمز آنها كه حاوي آزبست است، منابع خاك و محيط زيست را نابود مي كند .همچنین بروز وبا كه به دليل آبياري مزارع سبزيكاري با آبهاي آلوده در چند سال اخیر شیوع بیشتری داشته است هشداري براي حفظ منابع آب و خاك بود كه متأسفانه به نظر مي رسد هنوز جدي گرفته نشده است.همچنین با توجه به منابع تامین آب تهران وجود كارخانجات صنعتي در اطراف رودخانه هاي جاجرود، طالقان و كرج سبب شده كه اين منابع نيز آلوده شوند كه آلودگيهاي آن نيز با كلر زدن برطرف نخواهد شد. در جنوب تهران، اكثر منابع آبهاي زيرزميني آلوده است، زيرا پسابهاي كارگاهي و فاضلاب شهري از تمام نقاط تهران به دليل شيب دار بودن به اين مناطق آمده و باعث شده آلودگي آب در اين مناطق 3 برابر بيش از استاندارد مجاز باشد، به همين دليل با وجود خاك حاصلخيز در جنوب تهران كشاورزي در اين مناطق مناسب نيست،زیرا پسابهای کارگاهی فاضلاب شهری از تمام نقاط تهران به دلیل شیب دار بودن به این مناطق آمده و باعث شده آلودگی آب در این مناطق 3 برابر بیش از استاندارد مجاز باشد.

اثرات آلودگی آب بر انسان:

آلودگی آب چه به صورت بیولوژیکی یعنی وجود میکروبهای بیماری زا و چه به صورت آلودگی شیمیایی یعنی وجود مواد شیمیایی آلاینده باعث بیماریها و احتلالات متعددی در سلامتی فرد و جامعه می شود.در تاریخ،موارد متعددی از همه گیری ها و در نتیجه تلفات زیاد مشاهده شده است که آب آلوده در ایجاد آنها نقش عمده ای را بازی می کرده است. 

آب به طرق زیر باعث انتقال و انتشار بیماری ها می شود:

الف)مستقیم:منظور اینست که عامل مولد بیماری از طریق مدفوع  یا ادرار بیمار از طریق دیگر وارد آب شده و فرد با آشامیدن چنین آبی به طور مستقیم در تماس با عامل بیماری قرار گرفته و بیمار می شود. مهمترین بیماریهایی که از این طریق انتقال می یابند عبارتند از: حصبه،وبا،انواع اسهال های عفونی،یرقان عفونی،فلج اطفال و سایر بیماری های ویروسی از طریق دستگاه گوارش و بسیاری از عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی که از طریق استحمام در آبهای آلوده به انسان منتقل می شوند.

 ب)غیر مستقیم :در این گروه از بیماری ها،آب فقط محیطی برای رشد و تکثیر ناقل بیماری است و خود بطور مسقیم در انتقال بیماری نقش ندارد.از این گروه می توان به مالاریا،فیلاریازیس،تب زرد و غیره اشاره کرد.

ج) آب در انتقال بعضی از بیماری ها نقش توام مستقیم و غیر مستقیم دارد:بیماری های این گروه هم بر اثر آشامیدن یا تماس با آب آلوده به انسان منتقل می شود و هم وسیله ای برای نگهداری و پرورش میزبان عامل بیماری است.مانند بیماری های پیلارزیوز و پیوک

 د) آب در انتقال بعضی از بیماری ها نقش مساعد کننده شرایط انتقال را بر عهده دارد: بسیاری از کرمهای انگل روده انسان، در این گروه قرار می گیرند.برای رشد جنین در داخل تخم و تبدیل آن  به نوزاد آسکاریس،آب به صورت نم در زمین لازم است یا برای کرمهای قلابدار که انگل روده کوچک انسانند،وجود رطوبت در خاک برای ادامه حیات و حرکت ضروری است.

اختلالات ناشی از ناخالصی های شیمیایی آب:

آب خالص قابل شرب مطلقا در طبیعت نبوده و حتی آب باران که به نظر خالص می رسد حین عبور از جو موادی مثل گرد و غبار،دی اکسد کربن و .... را با خود به زمین می اورد ولی ضمن عبور از طبقات زمین مواد کلوئیدی خود را بجا گذاشته ولی در عوض مواد شیمیایی را در خود حل می کند و بر میزان ناخالصی های آن افزوده می شود.حال اگر دی اکسید کربن بیشتری در اب حل شده باشد و آب خاصیت اسیدی بیشتری پیدا کند و از طرفی از لایه های زیر زمینی بیشتری بگذرد املاح بیشتری را در خود حل می کند.لذا آب چاههای عمیق اغلب دارای مقادیر زیاد ناخالص شیمیایی است.از طرفی فعالیتهای انسان نیز ممکن است انواع مواد شیمیایی سمی و زیان آور را وارد آب کند.اگر مقدار مواد شیمیایی آب از حد مجاز بیشتر بوده و مصرف شرب داشته باشد باعث عوارض و اختلالات گوناگونی می شود.سرب ماده ای است که در اثر فاضلاب های صنعتی یا کشاورزی حاوی آن ممکن است آب را آلوده کند ضمن اینکه سابقا در انتقال آب از لوله های سربی استفاده می شده که در صورت اسیدی بود آب باعث ورود مقداری سرب به آب می گردیده است.به این ترتیب سرب می تواند باعث عوارض خونی،استخوانی و عصبی مزمن در مصرف کننده ها شود.

جیوه ماده ای سمی با عوارض شدید عصبی در انسان است که ممکن است از طریق صنایع وارد آب برای شرب شود..در سال 1953 بیماری اسرارآمیزی بنام میناماتا(شهر محل ایجاد بیماری در ژاپن)شیوع یافت و باعث مرگ عده ای زیادی از مردم و به دنیا آمدن نوزادان فلج،کور یا کر شد.بررسی ها نشان داد که این بیماری ناشی از آلودگی آبها به جیوه به وسیله صنایع تولید نیتروژن بوده است.

نیتریت و نیترات ها در کودکان بیماری به نام سندرم آبی کودکان ایجاد می کند که در نتیجه اختلالات خونی باعث آبی شدن رنگ پوست کودک می شود.

کادمیوم، فلوئور و ید بیش از حد،مواد رادیواکتیو و بسیاری از مواد دیگر هستند که باعث ایجاد بیماری در افراد مصرف کننده آبهای آلوده به آنها می شوند.

نتیجه گیری:

یکی از گامهای اولیه و در عین حال اساسی و موثر در جهت مقابله با آلودگی و انهدام محیط زیست و نیز تعقیب و مجازات مرتکبین علیه محیط زیست،تدوین و تنظیم قوانین و مقررات در حوزه های مختلف محیط زیست می باشد.البته با وجود قوانین مناسب و کارآمد در خصوص منابع آب،موانع موجود در اجرای قوانین و آئین نامه های اجرایی،موجب افزایش مشکلات در این زمینه شده است.در ادامه به شماری از قوانین و دستورالعمل های سازمان حفاظت محیط زیست ایران نگاهی خواهیم کرد:

دستورالعمل تعيين حريم كيفي آبهاي سطحي(موضوع تصويب‌نامه شماره 58977/ت 29101 هـ مورخ 18/12/82 هيأت وزيران) 

آيين نامه جلوگيري از آلودگي آب ( مصوب 18/2/1371 )

قانون حفاظت دريا و رودخانه هاي مرزي از آلودگي با مواد نفتي (مصوب 4/11/1354)

قانون توزيع عادلانه آب (مصوب 16/12/1361 و  اصلاحی 14/8/1364) و .................

پیشنهادات:

همه ما جمله معروف پیشگیری بهتر از درمان را شنیده ایم.با توجه به موارد ذکر شده در  صفحات قبل در گام اول بهتر است از آلوده شدن آب از هر طریقی جلوگیری کنیم.در مورد واحدهای صنعتی الزام آنها به استفاده از تمهیدات لازم و رعایت اصول و ضوابط اعلام شده از سوی سازمان محیط زیست و همچنین بحث مالیات سبز در کنار اجرای قوی مقررات می تواند راهگشا باشد.پس بهتر است قبل از شروع به کار این واحدها نظارت درستی بر آنها صورت گیرد تا در ادامه که خط تولیدی به کار افتاده است و هزاران کارگر از آن روزی خود را تامین می کنند به مشکل برنخوریم. اگرچه متاسفانه در ایران سه وزرات نیرو،صنایع و حفاظت محیط زیست عملا در نگاه به محیط زیست به عنوان مانع توسعه نگاه می کنند ولی می توان امیدوار بود  با فرهنگ سازی در زمینه حفاظت از محیط زیست ایران زمین در ایرانیان بتوان به آینده امیدوار بود گرچه مشاهدات و آمارها وحشتناک اند ولی امید در تاریکی بهتر از ناامیدی است و به قول معروف در ناامیدی بسی امید است!مهمترین نکته به نظر من اینست که در مورد تالابهای ایران باید بیشترین توجه را داشته باشیم چرا که مرگ تالاب‌ها به بهانه‌ی احداث سد یا کارخانه یا جاده یعنی مرگ زیست بوم و بدانیم که به طور متوسط هر هکتار از آن 22 هزار دلار (چیزی نزدیک به 200 برابر قیمت یک هکتار زمین زراعی)ارزش دارد و این یعنی برای تالاب انزلی ارزش معادل 500 میلیون دلار. تالاب‌ها از دیرباز، نقش صافی (فیلتر)های اولیه‌ی آب را در طبیعت برعهده داشته‌اند.پس بهتر است قبل از آنکه آب هم پیر شود دست به کار شویم!در ادامه به چند پیشنهاد در این زمینه خواهیم پرداخت.

الزام سازمان ها و نهادها به همکاری به یکدیگر

احیا تالاب ها و عدم صدور مجوز ساخت و ساز و بهره برداری در پیرامون آن

همکاری هر چه بیشتر قوه قضائیه با سازمان حفاظت محیط زیست

فرهنگ سازی و جلب مشارکت مردمی

عدم صدور مجوز ساخت و ساز و بهره برداری از حریم رودخانه

تخریب ساخت و سازهای غیر مجاز در حریم رودخانه توسط افراد حقیقی و حقوقی

تقویت شبکه فاضلاب جهت شهرها و روستاهایی که در محدوده حریم رودخانه واقع شده اند

عدم ارائه خدمات دولتی نظیر( آب و برق و ... ) به واحدهای متخلف و ..............